Borsa İstanbul Temel Analiz Rehberi: Bilanço, Rasyolar ve Şirket Değerleme Yöntemleri

Temel analiz nedir?

Temel analiz, BIST payının içsel değerini finansal tablolar, çarpanlar ve nakit üretme gücünden tahmin etme disiplinidir. Fiyat ile muhasebe kârı ve sermaye maliyeti arasındaki makası ölçer; teknik sinyalin yerine geçmez, çeliştiğinde boyutu kısar.

BIST’te enflasyon muhasebesi, TMS 29, holding iskontosu ve dar serbest dolaşım küresel medyanları saptırır. “Ucuz F/K” tek başına alım değildir. Hisse tarayıcı evreni daraltır; tablo okuması eleyicidir.

Üç tablo birlikte

Bilanço stoktur: varlık = yükümlülük + özkaynak. Gelir tablosu akıştır. Nakit akımı kârın nakde dönüp dönmediğini gösterir.

$FCF = \text{Faaliyet nakit akışı} - \text{Sürdürülebilir CAPEX}$

İşletme sermayesi: alacak günü + stok günü − borç günü uzadıkça FAVÖK şişer, FCF düşer. Holding iştirak kârı nakit getirmez. Finansman kaleminden temettü, payout’u borçla ödüyor olabilir.

Üç yıl $(FAVÖK-FCF)/FAVÖK > 0.3$ tahakkuk şüphesi. Şartlı denetim görüşünde çarpan analizi durur.

Rasyo matematiği

$PD = P \times N,\quad FD = PD + \text{Net borç}$

$\text{Net borç} = \text{Finansal borç} - \text{Nakit}$

$F/K = PD / \text{Net kâr},\quad PD/DD = PD / \text{Özkaynak}$

$FD/FAVÖK = FD / FAVÖK,\quad \text{Net borç}/FAVÖK$

Örnek: P=84, N=400 mn, net kâr=2.4 mr, özkaynak=12 mr, FAVÖK=4.0, net borç=3.2.

PD=33.6 mr, FD=36.8, F/K=14.0x, PD/DD=2.8x, FD/FAVÖK=9.2x, kaldıraç=0.80x.

14x, sektör 11x ise prim %27’dir; büyüme ve FCF verimi bunu doğrulamalıdır.

$ROE = \text{net marj}\times\text{devir}\times\text{kaldıraç}$. BIST’te ROE şişmesi sıkça kaldıraçtır. Enflasyon özkaynağı şişirir, ROE’yi düşürür.

Bankada FAVÖK anlamsızdır: NIM, ROE, NPL, SYR. GYO’da NAV iskontosu ve doluluk.

Sektör çarpan tablosu

| Metrik | Banka | Sanayi | Perakende | | --- | --- | --- | --- | | Ana çarpan | F/K, PD/DD, ROE | FD/FAVÖK, F/K | FD/FAVÖK, SSS büyüme | | F/K bandı (çevrim ortası) | 4–8x | 8–16x | 10–18x | | PD/DD | 0.6–1.4x | 1.2–3.5x | 2–5x (marka) | | FD/FAVÖK | Yok | 6–12x | 7–14x | | Net borç/FAVÖK | Yok | <2.5x tercih | stok finansmanı izle | | Kırmızı | NPL, SYR | FCF < temettü | negatif FCF + stok |

Isı haritası rotasyonu gösterir: banka yeşil / sanayi kırmızı iken “ucuz sanayi” düşen bıçak olabilir.

DCF iskeleti

$V_0=\sum_{t=1}^{n}\frac{FCF_t}{(1+WACC)^t}+\frac{TV}{(1+WACC)^n}$

$TV=\frac{FCF_n(1+g)}{WACC-g},\quad g<WACC$

Senaryo: FCF1=1.0 mr, 5 yıl %8, g=3%, WACC=18%. FCF5≈1.47, TV≈10.1, PV(TV)≈4.4, açık dönem PV≈3.3, EV≈7.7, net borç 3.2 → özkaynak 4.5 mr / 400 mn pay ≈ 11 TL. Piyasa 84 ise ya g/WACC yanlış ya da piyasa primli.

WACC +200 bps veya g −100 bps TV’yi keser. Üç senaryo + çarpan çaprazı, tek nokta DCF’den üstündür.

Tarayıcı protokolü

Hisse tarayıcı:

1. Evren XU100 / likit. 2. Net borç/FAVÖK <2.5 (banka hariç). 3. F/K sektör medyanı altı, negatif kâr dışarı. 4. Hacim eşiği. 5. Temettü adayıysa temettü masası. 6. Isı haritası teyidi.

Mini vaka

A: F/K 7x, kaldıraç 3.8x, FCF negatif, stok günü 210. B: F/K 13x, kaldıraç 0.6x, FCF/net kâr 0.9. Tarama A’yı sever; nakit B’yi. Rallide A beta, durgunlukta A kredi riski. A’ya dipnot+vade okunmadan girilmez.

Özet

Temel analiz BIST’te muhasebe ve nakit disiplinidir. Çarpan ucuzluğu, FCF ve kaldıraç onaylamadıkça sinyal değildir. Uygulama yeri screener, sektör bağlamı heatmap, nakit dağıtımı dividends.