Profesyonel Risk ve Para Yönetimi: Sermaye Koruma, R:R Oranı ve Pozisyon Büyüklüğü

Risk, zarar ve pozisyon değeri

Risk yönetimi, tek işlemde hesabın belirli bir yüzdesinden fazlasının stop’ta yanmamasını sağlar. Pozisyon değeri (100.000 TL hisse) risk değildir; risk, giriş ile stop arasındaki TL’dir.

$R_{\text{TL}} = |P_{\text{giriş}} - P_{\text{stop}}| \times Q$

$R_{\%} = R_{\text{TL}} / E \le r_{\max}$

$Q = \frac{r_{\max} \times E}{|P_{\text{giriş}}-P_{\text{stop}}|}$

Örnek: E=200.000 TL, $r_{\max}=0.01$, giriş 48.50, stop 46.10, fark 2.40. $Q = 2000 / 2.40 \approx 833$ pay ≈ 40.400 TL notional. Notional %20, risk %1. Kaldıraç bu ayrımı yok saydırır.

Screener likidite eşiği, Q’nun piyasayı oynatmaması içindir. 833 pay, ortalama hacmin %1’inden büyükse formül kağıt üzerinde kalır.

Sabit yüzdelik kural ve Kelly

Sabit $r_{\max}=1\%$ ardışık 10 kayıpta sermayeyi $\approx 0.99^{10} \approx 90.4\%$ bırakır. %5 kuralında $0.95^{10} \approx 60\%$. Asimetri: %1 ile toparlanma mümkün, %5 ile davranış bozulur.

Kelly:

$f^{*} = \frac{bp - q}{b}$

$b$ net ödül/risk (ör. 2.5), $p$ kazanç olasılığı, $q=1-p$. $p=0.42$, $b=2.5$ → $f^{*}=(2.5\times0.42-0.58)/2.5=0.188$. Tam Kelly %18 risktir — hesap öldürücü. Çeyrek Kelly $\approx 4.7\%$, hâlâ yüksek. Pratik: $f=\min(1\%, f^{*}/4)$.

$p$ bilinmez; 30 işlemden “%42” gürültüdür. Bu yüzden Kelly tavan, sabit yüzde tabandır.

R:R ve isabet tablosu

Beklenti (R birimi): $E[R] = p\cdot b - (1-p)\cdot 1$.

| Win rate $p$ | b=1.0 | b=1.5 | b=2.5 | b=3.0 | | --- | --- | --- | --- | --- | | 35% | −0.30 | −0.125 | +0.225 | +0.40 | | 40% | −0.20 | −0.10 | +0.40 | +0.60 | | 50% | 0 | +0.25 | +0.75 | +1.00 | | 60% | +0.20 | +0.50 | +1.10 | +1.40 |

$R:R \ge 1:2.5$ ve $p\ge 38\%$ teorik eşik civarıdır. %60 isabet ve 1:1, kırılgan ego sistemi üretir; tek kötü seri beklentiyi yer. Hedef 2.5R, kısmi çıkış 1.5R’de yarım, kalan trail.

Maliyet: her işlem 0.05–0.15R yer (komisyon+sapma). Tablodaki +0.225, 0.10R maliyetle +0.125’e iner. İnce BIST payında maliyeti screener hacim sütunundan tahmin edin.

ATR ile dinamik stop ve boyut

True range: $\max(H-L, |H-C_{prev}|, |L-C_{prev}|)$. ATR(14) ortalama. Stop mesafesi $k\cdot ATR$.

$Q = \frac{r_{\max} E}{k \cdot ATR}$

Volatilite artınca Q küçülür — aynı yüzde risk, daha az pay. Volatilite düşünce Q artar. Sabit lot, yüksek ATR gününde gizli %3 risktir.

k seçimi: günlük likit BIST 2.0; açılış gap’i sık kâğıtta 2.5. 1.0 ATR stop, gürültüde sık tetiklenir ve p’yi düşürür.

Alerts ATR bandını fiyat alarmıyla karıştırmayın. Alarm bilgi, stop emir defterindedir (veya tetik kuralı yazılıdır).

Drawdown, kaldıraç, duygusal tuzaklar

Maksimum ardışık kayıp beklentisi: $p=0.4$ için 8 kayıp zinciri nadir değil. %1 ile −8%; %3 ile −22% ve kural ihlali.

FOMO: ısı haritasında heatmap yeşil sektör, geç breakout, stopsuz piyasa emri. Karşı kural: sinyal signals + planlı Q, aksi halde işlem yok.

İntikam: stop sonrası aynı kâğıtta lot artırma. Karşı kural: aynı sembol, aynı gün ikinci işlem yasak.

Aşırı kaldıraç: vadeli/CFD’de Q formülü marjı değil stop TL’sini kullanır. Marj %10, risk %1 değil %10+ olabilir.

Günlük kayıp tavanı: $3R$ veya %2 — hangisi önce gelirse seans kapanır. Haftalık %5. Tavan, alfa değil hayatta kalma kuralıdır.

Portföy düzeyi

Tek işlem %1, 5 açık işlem korrelasyon 0.8 ise gerçek faktör riski ~%3–4. Sektör tavanı: aynı heatmap rengi ≥3 pozisyon ise yeni işleme izin yok.

Korelasyon matrisi aylık güncellenir; krizde 1’e gider. Bu yüzden nakit $w_c \ge 10\%$ kuyruk yastığıdır.

Uygulama sırası

1. $r_{\max}$ yaz (0.01). 2. Stop’u yapı veya ATR ile koy, sonra Q hesapla — tersi yasak. 3. R:R < 2 ise işlem yok. 4. Sinyal kaynağı signals; likidite screener. 5. Journal: p ve b’yi 30 işlemde ölç, Kelly’yi güncelleme, $r_{\max}$’ı düşürme.

Özet

Profesyonel para yönetimi, kazananı büyütmek değil kaybedeni geometrik küçültmektir. Kelly tavan, %1 taban, 2.5R hedef, ATR boyut. FOMO ve intikam, formülü değil disiplini bozar; tavan kuralları bunun içindir.